«Мен дүйнөлүк климаттын өзгөрүүсүнө байланышкан эл аралык иш-чараларда ар дайым мөңгүлөрдү сактоого чакырып келем. Ошол эле Глазгодо өткөн Глобалдык саммитте, Дубайдагы COP-28 жана Бакудагы COP-29да, БУУнун жогорку трибунасынан дагы мөңгүлөрдү сактоо керектигин белгилегенимди билесиздер. Кореяга болгон расмий сапарымда да бул сөздөрдү айттым». Бул тууралуу президент Садыр Жапаров соцтармактагы баракчасында жазды.
«Кореядан учакта келе жатканда бир көрүнүшкө туш болуп (төмөндө тиркелген видео), телефонума тартып койдум. Бул жаныбызда учуп бараткан учактан бөлүнүп чыккан керосиндин калдыктары. Капкара түтүн тоолордун чокуларына, мөңгүлөргө конууда. Ооба, биз бараткан учактан деле ушундай уулуу калдыктар тарап, мөңгүлөрдүн үстүнө түшүүдө. Муну менен климаттын өзгөрүүсүнө, дүйнө жүзү боюнча мөңгүлөрдүн кыскарышына бардыгы эле айтып келгендей завод, фабрика же эски унаалардан чыккан газдар эле эмес, учактар да катуу таасир этерине көңүлүңөрдү бургум келет.
Бир топ өлкөлөр бак-дарактарды тигип, эски унааларга чектөө киргизип, аракет көрүшүүдө. Мисалы биз эле жыл сайын өз күчүбүз менен тоо боорлоруна 7-8 миллион көчөт отургузуп жатабыз. Бирок учактардан абага чыккан зыяндуу калдыктарды кескин азайтуунун үстүндө иш алып барбасак, башка аракеттерибиз сезилерлик болбойт.
Сөзүм ынанымдуу болушу учун бир аз жөнөкөй статистика. Учууларга байкоо салган дүйнөлүк сервис FlightRadar24 маалыматына ылайык, 2023-жылдын 19-июлунда бир суткада учактар 253 328 жолу абага көтөрүлгөн. Ал эми 2024-жылы 19-июлда бир сутка ичинде 275 690 учуу катталган. Бул 2023-жылга салыштырмалуу 22 362 учууга көп. Мисалы, сентябрда Нью-Йоркто өткөн БУУнун Башкы ассамблеясынын иш-чарасына Airbus A320 (бул орточо көлөмдөгү жана дүйнө жүзүндө кеңири тараган учактардын бири) учагы менен барып келдик. 88 тонна 459 килограмм авиа керосин куюлуп анын 70 тонна 763 килограмм сарпталды. Ал жакка барып кайра Бишкекке кайткан аралык 22 948 чакырымды түздү. Барып келгенге кеткен убакыт 28 саат 23 мүнөт. Бул аралыкта 3 тонна 323 килограмм СО2 (уулуу көмүр кычкыл газы) атмосферага чыгарылган. Эми элестеткиле бир учак эле бир суткадан бир аз ашык убакытта үч жарым тоннага жакын уулуу калдыктарды абага чачып жатса, суткасына дүйнө жүзү боюнча орточо 200 миң учак көтөрүлгөндө канчалаган уулуу калдыктарды чачып жатат? Дүйнө жүзү боюнча 2023-жылы 312 миллион тонна, 2024-жылы 335 миллион тонна авиакеросин сарпталган.
