Кулчулукка кабылган Борбор Азия жарандарынын 60 пайызга жакыны оор турмуштук кырдаалга туш болгон аялдар. Ал эми көпчүлүк учурда алар сөздөрдөн коркуп жардам сурашпайт. Алардын баяндары CABAR.asia материалында.
«Мен мейманканага иштегени келгем, бирок сойкулук менен алектенүүгө мажбур болдум. Башкача айтканда, биздин клубда конок сизди түнгө алып кетем десе, ал үчүн 500 доллардай берет. Ээси мени дайыма берип турган. Болбосо, менден айып алчу», — дейт Айгүл Тустикбаева жашоосундагы эң коркунучтуу айларды эстеп.
Үч жыл мурун ал кичи мекени Тараздан (Казакстан) Стамбулга жумуш издеп барып, сексуалдык кулчулукка кабылган. Анын документтерин тартып алышып, кардарлар каалаганын кылууга мажбурлашкан. Акчаны төлөө үчүн ал Казакстандан 1000 долларга жакын онлайн насыя алган. Андан кийин ал Стамбулдун полициясына кайрылган, бирок кылмыш ишин козгоого келгенде, Тустикбаева тосмо арыз жазган – ал тергөө жана сот иштери жүрүп жаткан маалда Түркияда бир нече ай калуудан корккон.
Мындай учурлар аз эмес. Түркиянын Ички иштер министрлигинин маалыматы боюнча, 2021-жылы өлкөдө аялдарды сексуалдык кулчулуктан бошотуу боюнча 469 факты расмий катталган. Анын ичинде Борбор Азия өлкөлөрүнүн жарандары да бар. Анткен менен эксперттер адам сатуунун курмандыктары алда канча көп деп эсептешет. 2005-жылы Берта Эрен жетектеген көз карандысыз Адам ресурстарын өнүктүрүү фонду Стамбулда сексуалдык кулчулукка кабылган аялдар үчүн баш калкалоочу жай ачкан. Алардын айтымында, жардам сурап кайрылган аялдардын көбү Кыргызстан, Казакстан, Өзбекстан, Орусия, Украина, Иран, Молдова, Румыния жана Грузиядан болушкан.
Адам сатуу боюнча глобалдык маалымат борборунун маалыматы боюнча, 2005-жылдан 2021-жылга чейин Борбор Азия өлкөлөрүнүн 6000ден ашуун жараны сексуалдык, эмгектик же башка кулчулукка кабылган.
Нуриза Кыргызстандын Өзгөн шаарынан. 2016-жылы эжеси менен Москвага иштегени кетип, былтыр Стамбулга көчүүнү чечкен. Ал бул шаарды бир көргөндө эле сүйүп калганын, калуу үчүн жакшы жумушту кыялданганын, бирок азыр үйүнө кайтып келе албай жатканын айтат. Нуриза Түркияга иш издеп жүрүп Стамбулдун тарыхый борборундагы Кумкапы районундагы Balikci Mehmet кафесинин ээсине жолугуп калат. Ал кызга официант болуп иштөөнү сунуштап, кыз жакшы билбеген түрк тилинде келишим түзүп берген. «Мен түрк менен келишим түзгөм, ал мага алтынды убада кылган. Чынында айлыгы болгону 7000 лира (380 доллар) экени аныкталып, мени жатаканага жайгаштырышкан. Мен кете албай, ээси паспортумду алып койгон. Мен полицияга кайрылдым, алар мени уккусу келген жок», — дейт ал.
Өзбекстандык Самира Насимова эки жыл мурун күйөөсү менен Стамбулга көчүп барган. Бирок бир жылдан кийин башка аял таап алып, Самираны сатып жиберет. Эми ал көчөдө тилемчилик кылып, күнүнө 300 лира (болжол менен 16,50 доллар) алып келүүгө аргасыз, болбосо токмок жеп, ачка калат. «Биздин кожоюнда 40ка жакын кызматкер иштейт. Баарыбыз Стамбулга чачыраткан. Кээде телефон чалып, массажга заказ кылат. Акча алып келбесем тамаксыз калам. Өзүм сатып жей албайм, карап тургандар бар. Бир күнү кетем деп үмүттөнөм», — дейт ал.
Алматы облусунун Шамалган айылынан 26 жаштагы Карина 2006-жылы жабылып калган Future туристтик агенттиги аркылуу Кытайга кулинардык өнөр боюнча окууга барган. Кыз Пекинде жашап, бир айдан кийин анын паспортун алып, Гонконгго сексуалдык кулчулукка жиберишкен.
«Бир ай жакшы жашадым, бардык чыгымдарды төлөштү, жогорку деңгээлде окутушту. Ошондо мен аларга ишенип, паспортумду бердим. Ошондон кийин мага азыр үч ай иштешим керек, болбосо түрмөгө камала тургандыктарын айтышты. Кийинчерээк мени алардан 15 миң долларга сатып алышкан. Мен тымызын качып, полицияга чалганга үлгүрдүм”, — дейт ал.
2005-жылы Эл аралык миграция уюму Түркияда адам сатууга каршы күрөшүү жана сексуалдык кулга айланган аялдарга жардам берүү үчүн 157 ишеним телефонун ачкан. Эл аралык эмгек уюмунун маалыматы боюнча, кулчулуктан түшкөн жылдык дүйнөлүк киреше болжол менен 150 миллиард АКШ долларын түзөт жана 40 миллионго жакын адам адам сатуунун курмандыгы болушат.
